Nevin Balta
- -

8.07.2016
3306 kez Okunmuştur.

Eski Türk inanışlarında tıpkı çok Tanrılı veya tek Tanrılı dinlerde görüldüğü gibi inanılanla inanan arasında bağ kuran her şey kutsal kabul edilmiştir. Tören, bayram, yağmur duası, bağ bozumu vb. kutsama günleri insanoğluna bu nimetleri verenin kutsandığı, ondan yararlanan veya medet uman insanın da bunları kutsallaştırdığı günlerdir.

 

            Türkler, İslamiyetten önce de belirli günlerde kutlamalar yapmaktaydılar. İslamiyetten önce yaptıkları bu kutlamalara ve şölenlere toy adı verirlerdi. Türkçenin ilk sözlüğü Divanü Lûgat-it-Türk’te toy sözü, “düğün, kalabalık” anlamındadır. (Cilt III, s. 141-20)  Göktürkler beşinci ayın ikinci yarısında topluca kurban kesip, karşılaşmalar düzenleyerek ibadet etmekteydiler. Hunların da beşinci ayda toplandığı ve kurban kestiğini çeşitli kaynaklar belirtmektedir. Götürkler, Gök Tanrı inancı içinde yaptıkları ayinlere günümüzdeki anlamı ile bayram adını vermemişti.  Kırım Türkçesinde tuy, Uygur ve Kazak Türkçesinde toy düğün ve şölenler için kullanılan sözlerdir.

 

            Müslümanların Hicretin ikinci yılından itibaren îdü’l-fıtr (Ramazan) ve îdü’l-adhâ (Kurban) adı altında iki bayram kutladıkları bilinmektedir. Müslüman Türklerin de zaman içinde diline yerleşen bayram sözünün aslı Farsça “bayram, sevinç ve eğlence günü” anlamındaki behrem sözüdür.

 

            Arapçadaki “bayram” anlamındaki ıyd yerine, Farsça bedhrem’in dilimize geçtiği ve dilimizde biçim değiştirdiği görülmektedir.            Türkçe Sözlük’te bayram “1. Millî ve dinî bakımdan önemli olan ve kutlanan gün veya günler. 2. Özel olarak kutlanan gün. 3. Sevinç, neşe” anlamlarını taşımaktadır.

 

            İslamiyetten önce Türklerin kutlamalarının çoğunun bayram havasında geçtiği gibi günümüz Türk dünyasında da dinî bayramlar İslam dini kuralları içinde kutlanmaktadır. İslam dininde bayramlar; Arabi aylardan Şevval ayının birinci günü Ramazan bayramı, Zilhicce ayının onuncu günü Kurban bayramıdır. Ramazan bayramı, üç gün, Kurban bayramı ise dört gündür. Müslümanlar bayram günlerine ayrı bir önem verirler. Bayramlar, günahların affedildiği, birlik ve beraberlik duygularının pekiştirildiği, yoksulların ve yetimlerin  sevindirildiği,  dargınların barıştığı, dost ve akrabanın ziyaret edildiği, temiz ve güzel giysilerin giyildiği günlerin adıdır.

           

            Bayramların en gösterişli kutlandığı dönemler, Osmanlı İmparatorlu dönemiydi. Bayramların şatafatlı bir biçimde kutlanmaya başlandığı Fatih Sultan Mehmet döneminde kutlamalar protokol içinde yapılmaktaydı. Osmanlı Dönemindeki bayram alayları, hükümdarların bayram namazı için camiye gidiş ve oradan Saraya dönüşü, Sarayda da devlet büyüklerini kabul ediş törenleri şairlerin “îdıyye” denilen ve tarih düşülen kasideler yazmalarına neden olmuştur.

 

            Günümüz Türkiye’sinde dinî bayramların yanı sıra resmî bayram olarak Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Cumhuriyet Bayramı, Zafer Bayramı ve Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı kutlanmaktadır.

           

            Kardeş Türk Lehçelerinde; Azerbaycan Türkçesi-Bayram, Başkurt Türkçesi-Bayram, Kazak Türkçesi-Meyram, Kırgız Türkçesi-Maryam, Özbek Türkçesi-Bäyräm, Tatar Türkçesi Bäyräm, Türkmen Türkçesi-Bayram, Uygur Türkçesi-Bayram biçimdedir. 

           

Deyimlerimizde bayram

Bayram havası: Çok sevinçli, çok neşeli bir ortam.

Bayramlık ağzını açmak: Çok kaba sözler söylemek.

Bayramlık ağzını açtırmak: (birinin) Çok kaba sözler söylemesine, sövmesine yol açmak.

Bayram etmek: Pek, çok sevinmek.

Bayramlık ağız: Küfür.

Bayram yapmak: Pek, çok sevinmek.

Bayram gelmiş neyime: Fakirlik, borç veya iş yoğunluğu gibi bir nedenden dolayı bayramın gelmesinin önemli olmadığını anlatır.

Düğün bayram etmek: Pek, çok sevinmek.

Bayram koçu gibi: Gösterişli ve zevksiz bir biçimde süslenmiş olan.

 

Atasözlerimizde bayram

Bayram haftasını mangal tahtası anlamak: Sözü, konu ile hiçbir ilgisi

olmayacak biçimde anlamak anlamındadır.

Bayramda borç ödeyene ramazan kısa (ağır) gelir: “Vadesi yaklaşan bir borcu ödemek zorunda olan kimseye günler çok çabuk geçer” anlamında kullanılan bir atasözü. Çünkü insan, güç işlerin yapılmasını ertelemek ve uzak zamanlara atmak ister.

Arife günü yalan söyleyenin, bayram günü yüzü kara çıkar: Yalanın çabuk ortaya çıkacağını anlatır.

Bayram geçtikten sonra getirdiğin kınayı kıçına yak: “Çok gerekli olduğu zamanda esirgediğin yardımı artık istemiyorum, başına çal” anlamında söylenir.

Bayramdan sonra bayramın mübarek olsun: Yapılması gereken bir inceliğin, bir teşekkürün geciktiğini anlatmak için söylenir.

Yörük ne bilir bayramı lak lak içer ayranı: Kabalığı elden hiçbir zaman bırakmayan insanlar için söylenir.

Deliye her gün bayram: 1. Bazı insanların devamlı mutluluk içinde olduğunu anlatır. 2. Kimi insanların umursamaz şekilde yaşadığını anlatır.

El ile gelen düğün bayramdır: Acı bir olayın bile kalabalıkta unutulabileceğini anlatır.

  • Etiketler :
  • -
12
FACEBOOK YORUMLARI
Eklenme Tarihi : 8.07.2016
Güncelleme Tarihi : 8.07.2016
Yazarlar
NAMAZ VAKİTLERİ
Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
HAVA DURUMU
Görüntülemek istediğiniz ili seçiniz:
LİG PUAN DURUMU
Görüntülemek istediğiniz ligi seçiniz:
En Son Yorumlar